Sprzęt do ratownictwa wysokościowego zgodny z KSRG

Marcin ChrapkowskiBHP, Sprzęt

W kolejnym wpisie wychodzimy naprzeciw wszystkim osobom zajmującym się w swoich jednostkach zakupem sprzętu do ratownictwa wysokościowego. Z uwagi na fakt, że bardzo trudno jest w gąszczu produktów odnaleźć te prawidłowe – zgodne z normatywem KSRG, stajemy na wysokości zadania, aby wam w tym pomóc. W artykule znajdziecie opis produktów, które są zgodne z wytycznymi określającymi minimalny normatyw wyposażenia w sprzęt i środki techniczne do ratownictwa wysokościowego w zakresie podstawowym KSRG.

Wstęp – co to jest KSRG?


Zgodnie z informacją na stronie gov.pl, KSRG to Krajowy System Ratowniczo-Gaśniczy, który został formalnie powołany w 1991 r. (na mocy ustawy o ochronie przeciwpożarowej), a funkcjonuje od 1995 r. Jest integralną częścią systemu bezpieczeństwa wewnętrznego państwa, zaprojektowaną do skutecznego reagowania na zagrożenia takie jak pożary, klęski żywiołowe, zagrożenia chemiczne, ekologiczne, medyczne, techniczne i inne. KSRG stworzono, aby ujednolicić i zwiększyć skuteczność działań ratowniczych różnych podmiotów. System pozwala szybciej reagować na zdarzenia dzięki sprawnej koordynacji PSP i OSP. Dodatkowo harmonizuje standardy organizacyjne, szkoleniowe i sprzętowe, co podnosi jakość działań ratowniczych.

System integruje działania następujących służb:
  • Państwową Straż Pożarną (PSP) – główną i finansowaną centralnie służbę ratowniczą
  • Ochotnicze Straże Pożarne (OSP) – wspierane regionalnie przez samorządy i dotacje
  • Inne formacje ratownicze, takie jak: wojskowe, zakładowe, lotniskowe straże, instytucje i organizacje współpracujące (np. SAR, GOPR, WOPR, Policja, PRM, PCK, TOPR i inne NGO)

W ramach działania Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego dysponujemy około 500 jednostkami ratowniczo-gaśniczymi (w tym 5 szkoleniowych) w 335 powiatowych/miejskich komendach. Ponad 5188 jednostkami OSP włączonych do KSRG. W sumie rozszerza to potencjał PSP o m.in. 120 tys. strażaków-ochotników oraz 12 tys. pojazdów ratowniczych w całym kraju.

Wśród wszystkich jednostek wyodrębniono specjalistyczne grupy ratownicze: wodno-nurkowe, wysokościowe, techniczne, poszukiwawczo-ratownicze, chemiczno-ekologiczne, sonarowe. To właśnie jako Wysoko Nisko chcemy zająć się sprzętem specjalistycznym w jednostkach wysokościowych.

Sprzęt i środki techniczne do ratownictwa wysokościowego w zakresie podstawowym wg KSRG


Skuteczne funkcjonowanie jednostek specjalistycznych zapewniają jednolite standardy szkoleniowe oraz ujednolicony specjalistyczny sprzęt. Wytyczne względem niezbędnego sprzętu wysokościowego zawarto w dokumencie pt. „Minimalny standard wyposażenia w zakresie podstawowym – Ratownictwo Wysokościowe” Załącznik nr 3. Standaryzacja zapewnia jednolity poziom wyposażenia w całej Polsce, co w konsekwencji ułatwia wspólne działania wielu jednostek ratowniczych. Złącznik nr 3 jest do pobrania tutaj.

Worek typu jaskiniowego w dwóch rozmiarach 60 i 15-20 litrów

Pierwszymi pozycjami są worki transportowe typu jaskiniowego. Zaleca się, aby posiadać dwa rodzaje worków. Jeden o pojemności 60 litrów i 3 sztuki o pojemności 15-20 litrów do przechowywania lin. Oczywiście większość worków transportowych dostępnych na rynku bez problemu spełnia warunek materiałowy. Produkowane są w taki sposób, aby wytrzymywały duże obciążenia i były odporne na czynniki mechaniczne. Przy wyborze worka transportowego należy zwrócić uwagę na możliwość podwieszenia worka za pomocą ucha lub lonży.

1. Worek typu jaskiniowego
Sugerowana najprostsza konstrukcyjnie wersja o pojemności ok.60 litrów. Zaleca się, aby worek był wykonany z tkaniny brezentowej o zwiększonej wytrzymałości obustronnie powlekanej PCV lub TPU odpornej na przemakanie o wzmocnionej konstrukcji z szelkami do noszenia na plecach i możliwością podwieszania worka do uprzęży (np. ucho, lonża).
2. Worki na liny
Pojemność ok15-20 litrów. Zaleca się, aby worek był ściągany od góry sznurkiem blokowanym stoperem i posiadała na dnie przyszytą taśmę do dowiązania lub dopięcia liny. Pozostałe zalecenia jak w pozycji 1.

Liny półstatyczne 50 m i 25 m

Liny półstatyczne (semi static) nazywane również statycznymi powinny być wyprodukowane zgodnie z normą EN 1891. Średnica liny powinna mieścić się pomiędzy 10,5 mm, a 11 mm. Typ liny „A” dotyczy jej wytrzymałości i trwałości. W praktyce wszystkie liny tej średnicy produkuje się w tej klasie, dlatego jej wybór nie będzie trudny. W celu poprawy jakości działań zaleca się zakup lin w różnych kolorach, co w konsekwencji wpływa na bezpieczeństwo podczas akcji. zakresie podstawowego wyposażenia powinniśmy posiadać 1 szt. liny 50-metrowej i dwa odcinki o długości 25 metrów. Na zakończenie warto podkreślić, że liny cięte z metra powinny dodatkowo zostać oznaczone na obu końcach etykietą – jest to wymóg normy. Etykieta powinna zawierać dane dotyczące identyfikacji produktu, długości, rodzaju liny i normy.

3-4. Lina półstatyczna 50 m i 25 m
Lina typu „A”, średnica 10,5 – 11 mm, spełniająca wymogi normy PN-EN 1891. Zaleca się, aby liny były w odmiennych kolorach.

Taśmy, pętle zszyte o długości 150 cm

Zgodnie z wytycznymi taśmy powinny być szyte, co w praktyce oznacza, że nie można ich łączyć węzłem (płaskim czy taśmowym). Powinny posiadać minimalną wytrzymałość wynoszącą 25 kN i spełniać wymogi dwóch norm. Pierwszą z nich jest norma EN 795 B – przenośne punkty kotwiczenia, drugą zaś EN 354 – linki bezpieczeństwa. Niewątpliwie bardzo istotną cechą jest budowa taśmy, co należy uwzględnić przy wyborze. Dlatego taśma musi składać się z dwóch warstw. Oczywiście rozwiązanie to wpływa znacząco na wytrzymałość i bezpieczeństwo. Z jednej strony podwójna taśma rurowa ma dużą wytrzymałość, z drugiej strony wewnętrzny jaskrawy kolor informuje o uszkodzeniach. W sytuacji przetarcia lub rozdarcia łatwo namierzamy ubytek i eliminujemy uszkodzoną pętlę i natychmiast wycofujemy ją z dalszego użytkowania. Co ciekawe, obecnie na rynku jest jeden producent wytwarzający pętle spełniające wymóg KSRG (oczywiście biorąc pod uwagę rozsądną cenę). Na wyposażeniu powinniśmy posiadać 15 sztuk pętli 150 cm. Co istotne, używane dotychczas taśmy jednowarstwowe o wytrzymałości 22 kN można użytkować do końca ich okresu przydatności.

5. Taśma szyta min. długość 150 cm
Taśma poliamidowa o wytrzymałości min. 25 kN, wykonana z dwóch warstw, zszyta w pętlę, spełniająca wymogi normy PN-EN 795 B oraz PN-EN 354. Dotychczas stosowane taśmy (150 cm, 22 kN), mogą być wykorzystywane do końca okresu ich użytkowania.

Karabinek stalowy z zabezpieczeniem HMS

Karabinek EN 362 (łącznik) to najprostszy, a z drugiej strony niezbędny element wyposażenia ratownika wysokościowego. Karabinek musi być wykonany ze stali i dobrze, aby współpracował z węzłem półwyblinką. Osiągamy to, wybierając kształt gruszkowy karabinka, tzw. HMS (HalbMastwurfSicherung z języka niemieckiego – asekuracja węzłem półwyblinka). Dozwolone są dwie formy blokowania ramienia zamka. Pierwsza to tradycyjny za pomocą nakrętki, druga to zamek typu 3 stopniowego. Co ważne, prześwit musi być równy lub większy niż 24 mm, co w znaczący sposób eliminuje sporo dostępnych na rynku produktów. Na wyposażeniu jednostki powinno znajdować się 15 sztuk karabinków.

6. Karabinek stalowy z zabezpieczeniem
Karabinek o dużym prześwicie (>24 mm) i kształcie zapewniającym współpracę z węzłem półwyblinka, spełniający wymogi normy PN-EN 362. W przypadku użycia karabinków z automatyczną blokadą wymagana jest „dwupoziomowa” blokada przed otwarciem zamka (np.: podnieś/naciśnij – przekręć + otwórz).

Bloczki ratownicze

W dokumencie zawarto dwa rodzaje bloczków do tworzenia gotowego systemu wyciągowo-ratowniczego. Oczywiście muszą one spełniać normę EN 12278, ogólnie przyjętą w operacjach z linami półstatycznymi. Jeden bloczek podwójny, a drugi pojedynczy, oba o wysokiej sprawności minimum 90 %. Aby spełnić ten wymóg, należy skoncentrować się wyłącznie na bloczkach zbudowanych na bazie łożysk kulkowych. Są one bardziej wydajne w porównaniu do bloczków z tuleją, na dodatek posiadają uszczelnienie łożyska, co w konsekwencji wpływa na ich oporność na zabrudzenia i trwałość użytkowania. Aby jeszcze bardziej zwiększyć trwałość i wydajność, zaleca się wybór bloczków z dużą średnicą rolki (bloczki Naiad i Janus posiadają 49 mm rolkę i wydajność 97 %). Z drugiej strony nawet bloczki z mniejszą rolką posiadają wydajność na poziomie 92 %, jednakże pracują na linach o mniejszej średnicy. W zestawie powinny się znaleźć 2 szt. bloczków podwójnych i 1 szt. bloczka pojedynczego.

7. Bloczek ratowniczy podwójny
Bloczek współosiowy z okładzinami przylegającymi w miejscu wpięcia karabinka, dedykowany do ratownictwa, o sprawności powyżej 90%, spełniający wymogi normy PN-EN 12278
8. Bloczek pojedynczy
Bloczek dedykowany do ratownictwa, o sprawności powyżej 90%, spełniający wymogi normy PN-EN 12278.

Szelki bezpieczeństwa/uprząż przemysłowa

Szelki bezpieczeństwa wskazane w normatywie to raczej pełna uprząż alpinistyczna. Oczywiście powinna mieć punkty zaczepowe chroniące przed upadkiem z wysokości EN 361, przedni i tylny zwane także piersiowym i grzbietowym. Dodatkowo uprząż powinna być wyposażona w punkty do pracy w podparciu EN 358. Te punkty znajdują się na bokach pasa biodrowego i muszą być używane symetrycznie. Trzecim niezbędnym elementem jest punkt centralny EN 813, umiejscowiony na wysokości pasa. Bardzo istotnym wymaganiem jest wyposażenie uprzęży w automatyczne klamry. Wymóg ten wynika z możliwości zakładania uprzęży w pełnym ekwipunku. Z tego powodu uprzęże muszą mieć rozpinane klamry, zarówno na udach, jak i na pasie. Na jednostkę powinny przypadać 3 uprzęże. Co ważne należy uwzględnić możliwość odpowiedniego dopasowania, dobierając odpowiednie rozmiary.

9. Szelki bezpieczeństwa z pasem biodrowym z punktem „A” z przodu i z tyłu
Szelki spełniające wymogi normy PN-EN 361, PN-EN 358, PN-EN 813. Wymaga się, aby szelki były z automatycznymi klamrami (co najmniej 2 klamry na pasie biodrowym i po jednej klamrze na pasach udowych). Regulacja uprzęży powinna być łatwa/płynna – najczęściej jest to wynikiem jakości użytych materiałów, sprzączek oraz wykonania. Dotychczas użytkowane szelki, które nie posiadają automatycznych klamer, mogą być użytkowane do końca okresu użytkowania.

Przyrząd zjazdowy z automatyczną blokadą

Przyrządy zjazdowe EN 12841 typ C muszą posiadać automatyczną blokadę. Wypuszczanie liny następuje poprzez rączkę regulacyjną. Dzięki jej konstrukcji i kontroli przesuwu liny możemy precyzyjnie dopasować prędkość zjazdu/opuszczania. Przyrządy blokują się automatycznie, dlatego nie ma potrzeby dodatkowych operacji (węzłów, blokad itp.) Nowoczesne przyrządy zjazdowe posiadają wbudowaną funkcję antypaniczną, automatycznie blokując przyrząd. Funkcja wyzwalana jest w sytuacji pociągnięcia dźwigni w dół, np. gdy nastąpi niekontrolowany ruch, przypadkowe zahaczenie, mocne pociągnięcie lub w sytuacji puszczenia rączki (powrót dźwigni do pozycji Stop). Wymaga się, aby instalowanie liny w przyrządzie odbywało się bez potrzeby wypinania go z karabinka. Dodatkowo zaleca się, aby zjazdówka była certyfikowana jako przyrząd ratowniczy EN 341 i umożliwiała jednoczesne opuszczenie co najmniej dwóch osób. Drugą opcjonalną wytyczną jest możliwość dynamicznej asekuracji, tą cechę zapewnia norma EN 15151-1. Na wyposażeniu jednostki powinny znaleźć się 2 przyrządy zjazdowe.

10. Przyrząd zjazdowy z automatyczną blokadą*
Przyrząd podczas prowadzenia asekuracji musi zapewniać łatwość swobodnego przesuwu liny, wyposażony w automatyczną blokadę, spełniający wymogi normy PN-EN 12841 typ C (zalecane jest, aby spełniał również normy: PN-EN 341 lub/i PN-EN 15151-1). Pełna blokada powinna nastąpić w przypadku puszczenia rączki lub po ewentualnym jej przesunięciu w pozycję pełnej blokady. Nie dopuszcza się blokady wymagającej dodatkowego zapętlenia liny. Wpięcie liny w przyrząd musi być możliwe, bez wypinania go z karabinka. Przyrząd musi zapewnić możliwość opuszczenia co najmniej dwóch osób.

Lonża regulowana

Niewątpliwie nowoczesne lonże regulowane cechuje szeroka funkcjonalność. Nie są to już lonże spełniające jedynie normę EN 358 – lonża do pracy w podparciu i stabilizująca pozycje pracy. Lonże takiego typu mogą pozostać na wyposażeniu tylko do końca okresu użytkowania. Nowoczesne urządzenia posiadają cechy wspólne z przyrządami zjazdowymi i mają tę samą normę EN 12841 typ C, co w praktyce oznacza że można na nich wykonać krótkie zjazdy. To dzięki tej normie przyrząd da się regulować pod obciążeniem, dzięki dźwigni. Zalecana długość to 3 lub 4 metry, a na wyposażeniu powinny się znajdować 3 takie lonże.

11. Lonża regulowana
Lonża o długości całkowitej 3-4 m, spełniająca wymogi PN-EN 358. Przyrząd powinien zapewniać możliwość płynnej regulacji pod obciążeniem: PN-EN 12841 typ C. Dotychczas użytkowane lonże posiadające tylko normę PN-EN 358 mogą być eksploatowane do końca okresu użytkowania.

Uprząż ewakuacyjna (trójkąt ewakuacyjny)

Trójkąt ratowniczy zwany również uprzężą ewakuacyjną ma za zadanie ewakuację poszkodowanych z wysokości niewyposażonych w profesjonalny sprzęt. Jest to szybki, skuteczny i bezpieczny sposób na opuszczenie poszkodowanego. Prosta konstrukcja gwarantuje szybkie i proste zakładanie, co w rezultacie znacząco wpływa na bezpieczeństwo. Rynek oferuje wiele rozwiązań, przedstawione poniżej różnią się wyposażeniem i budową. Najprostsze mają trzy punkty zaczepowe, a ich konstrukcja zbliżona jest do trójkątnej chusty. Bardziej złożone konstrukcje posiadają dodatkowe pasy na ramiona, które dodatkowo stabilizują pozycję. W trójkątach najwyższej klasy poszkodowany ma możliwość regulacji, która znacząco wpływa na komfort. Takie rozwiązania mają istotny wpływ szczególnie podczas ewakuacji z dużych wysokości. Na wyposażeniu wystarczy 1 sztuka uprzęży ewakuacyjnej/trójkąta.

12. Uprząż ewakuacyjna (trójkąt ewakuacyjny)
Uprząż spełniająca wymogi normy PN-EN-1497, PN-EN 1498 (zaleca się aby uprząż posiadała szelki oraz była regulowana).

Trójnóg ratowniczy

Zalecany trójnóg ratowniczy (statyw) musi mieć certyfikację do ochrony przed upadkiem z wysokości EN795 B oraz być testowany na obciążenie kilku operatorów (TS 16415/B:2013). Istotnym wymogiem statywu jest jego wysokość. Zalecane minimum 280 cm podyktowane jest potrzebą prowadzenia akcji ratowniczych w różnych miejscach. Wysokość statywu zdecydowanie nabiera znaczenia w przypadku prowadzenia zadań nad studzienkami, gdzie otwór wlotowy nie jest na poziomie zero. W konsekwencji używanie wysokiego statywu daje znacznie większe możliwości i wpływa na wydajniejsze manewrowanie systemem wyciągowym. Na rynku niewiele jest statywów spełniających tak wygórowane oczekiwania. Jednym z niewielu jest Protekt TM-15. Trójnóg ma możliwość pracy z 3 pracownikami jednocześnie. Co godne uwagi, statyw jest bardzo wysoki 3,11 m, a dostanie się do głowicy ułatwiają demontowane stopnie. Aluminiowa konstrukcja sprawia, że waży zaledwie 28,7 kg. Transport ułatwia kompaktowy wymiar po złożeniu. Trójnóg ratowniczy po złożeniu ma wymiary 226 x 33 x 29 cm i bez wątpienia zmieści się nawet w busie, nie mówiąc o ciężkim samochodzie bojowym. Ponieważ normatyw zakłada posiadanie jednego trójnogu ratowniczego w powiecie, sprawdź, czy sąsiednia gmina go nie posiada.

13. Uprząż ewakuacyjna (trójkąt ewakuacyjny)
Spełnia normy: EN 795/B:2012; TS 16415/B:2013.Trójnóg przewidziany do ewakuacji co najmniej dwóch osób. Zalecana wysokość po sprawieniu min. 280 cm. Należy zwrócić uwagę, aby trójnóg nie był trójnogiem towarowym, nie przewidzianym do transportu osób.

Osłony na linę

Zabezpieczenie liny przed czynnikami mechanicznymi jest niezwykle istotne. Liny rdzeniowe, mimo swojej dużej wytrzymałości, są wrażliwe na uszkodzenia mechaniczne, szczególnie na ostrych krawędziach. Do zabezpieczenia używamy rozpinanych rękawów, które instalujemy w dowolnym miejscu liny i, co istotne, przesuwamy je w dowolne miejsce według potrzeb. Zalecane jest, aby ochrona posiadała prosty sposób montażu na linie. Podejmując decyzję o wyborze osłony na linę, należy w głównej mierze kierować się materiałem, z którego wykonano rękaw. Te najprostsze wykonywane są z PVC lub nowoczesnego materiału TPU, niewątpliwie jednak najlepsze efekty uzyskujemy przy zastosowaniu ochron aramidowych, niezwykle odpornych mechanicznie. Przewidziane jest posiadanie 3 sztuk osłony na linę.

14. Osłony na linę
Osłona na linę z mocowaniem, które zapewnia założenie jej w dowolnym miejscu liny. Osłona powinna być wykonana z materiału o dużej odporności na przetarcie i przecięcie. Zaleca się, aby osłona była rozpinana wzdłuż np. na rzep.

Osłona na krawędź

Osłony, maty krawędziowe to z jednej strony bardzo proste produkty, z drugiej strony niezwykle istotne z punktu widzenia bezpieczeństwa. Są one zaprojektowane w taki sposób, aby skutecznie chroniły linę przy jednoczesnej szybkiej i łatwej instalacji. Różnice między produktami wynikają głównie z użytych materiałów. Te najlepsze wykonano z włókien aramidowych, odpornych na ścieranie i uszkodzenia mechaniczne. W innych stosujemy poliamid, poliester, bądź PCV, które są odporne na czynniki zewnętrzne w wystarczający sposób. W zestawie, zgodnie z wytycznymi, powinniśmy posiadać 1 sztukę osłony krawędziowej.
15. Osłona na krawędź
Zabezpieczenie poodkładane pod linę pracującą na krawędzi z mocowaniem (np. mata, podkład). Zabezpieczenie powinno mieć wymiary min. 50x50cm i posiadać możliwość przymocowania do liny i/lub w inny sposób (np. do elementu konstrukcji, stanowiska ).Osłona powinna być wykonana z materiału o dużej wytrzymałości na przetarcie i przecięcie.

Kask do ratownictwa

Dobór kasków ściśle odnoszących się do normatywu KSRG jest dość kłopotliwy. Dzieje się to za sprawą dwóch wykluczających się norm EN 397 i EN 12492. Mimo, że pod względem wytrzymałości na uderzenia boczne i odkształcenia normy prezentują zbliżone parametry, to kwestie wytrzymałości paska podbródkowego zostaje nierozwiązywalna. Niektórzy producenci umożliwiają wymianę klamry podbródkowej lub stosują przełącznik określając w ten sposób siłę rozerwania paska podbródkowego. Szeroko temat omawialiśmy przy okazji wpisu na naszym blogu: Kaski do pracy dla alpinistów przemysłowych – normy EN 397 i EN 12492

16. Kask
Spełniający wymogi normy PN-EN 397 oraz zalecane jest, aby spełniał wymagania normy PN-EN 12492:2002/A1:2005 (szczególnie w zakresie wytrzymałości na rozerwanie paska podbródkowego – 50dN). Powinien mieć możliwość założenia latarki czołowej.

Latarka czołowa

Technologia wysokowydajnych diod LED zrewolucjonizowała rynek oświetleniowy. Z jednej strony energooszczędne źródła światła, a drugiej strony wysokowydajne, lekkie, wielokrotnie ładowalne akumulatory sprawiły, że latarki czołowe stały się bardzo funkcjonalne. Większość latarek czołowych posiada tradycyjną elastyczną opaskę, umożliwiającą instalowanie latarki na kasku (większość kasków posiada odpowiednie uchwyty). Latarki czołowe powinny posiadać strumień światła o mocy co najmniej 300 lumenów. Niewątpliwie odporność na kurz i wodę na poziomie IPX4 wpływa na trwałość latarki podczas pracy w ciężkich warunkach ratowniczych. Dla ułatwienia pracy w rękawicach latarka powinna dysponować intuicyjnym włącznikiem umożliwiającym włączanie i przełączanie trybów pracy w rękawicach.

16. Latarka czołowa
Zalecane cechy latarki:
– regulowany strumień oraz moc światła: min. 300 lumenów,
– minimalna ochrona przed wodą: IPX4,
– możliwość obsługi w rękawicach.

Doradztwo i obsługa zamówień


Podsumowując, jeżeli doposażasz swoją jednostkę lub kompletujesz sprzęt do ratownictwa wysokościowego, zapraszamy do współpracy. Z przyjemnością stworzymy ofertę, którą dopasujemy do aktualnych potrzeb, uwzględniając przyjazne rabaty. Jeśli jesteś jednostką budżetową, masz NIP – możesz liczyć na odroczone terminy płatności. Zapraszamy do kontaktu!