Kaski do pracy dla alpinistów przemysłowych – normy EN 397 i EN 12492

Podejmując się zadania podjęcia tematu norm związanych z kaskami do pracy dla alpinistów, nie byłam świadoma na co się piszę. Jest to zagadnienie mocno zawiłe, zanim doszłam do jakichkolwiek wniosków poświęciłam sporo czasu na research. Strona internetowa, która była najbardziej pomocna zaczyna się stwierdzeniem, że standardy dotyczące kasków przemysłowych są “somewhat confusing”. Po długich poszukiwaniach i po rozmowach ze specjalistami są jakieś wnioski, a właściwie bardziej podsumowania. Mam nadzieję, że udało mi się temat ten rozwikłać i że moja praca komuś się przyda.

EN 397 – przemysłowe hełmy ochronne i EN 12492 – kaski dla alpinistów

W kontekście kasków do pracy na wysokości pojawiają się dwie normy EN 397 oraz EN 12492.

Na wielu portalach i forach można znaleźć informację, że kaski tylko i wyłącznie z normą EN 397 nadają się do pracy na wysokości. W tych stwierdzeniach jest sporo racji, natomiast nie jest to takie proste. Norma ta, jak wskazuje jej opis, dotyczy przemysłowych hełmów ochronnych, więc z samej nazwy wszystko się zgadza – przemysłowe kaski do przemysłowej pracy. Ale o ile każda praca na wysokości to praca przemysłowa to nie każda praca przemysłowa jest pracą na wysokości, już nie wspominając o stricte dostępie linowym.

Norma EN 12492 odnosi się do kasków dla alpinistów i czasem nazywana jest sportową. Napotkałam na głosy oburzenia, że jakiś bhpowiec na budowie wymagał od alpinistów przemysłowych kasku z tą normą, a ona jest wspinaczkowa. W tym oburzeniu też jest dużo racji, ale nie należy obrażać się na tę normę. W końcu alpinizm przemysłowy ma swoje korzenie w alpinizmie sportowym.

kask do pracy na wysokości zgodny z normą EN 397

EN 397 i EN 12492 – różnice

Ze względu na różny charakter pracy i działań sportowych normy te odpowiadają na nieco inne wymagania. Pomiędzy EN 397 i EN 12492 wyróżnia się najczęściej trzy różnice:

  1. Różnice w wymaganiach podczas badania ochrony przed uderzeniami mechanicznymi. W przypadku normy sportowej zrzuca się 5 kg (o płaskim kształcie) z wysokości 2 m, a obciążenie przenoszone na szyję wspinacza nie może być większe niż 10 kN. Natomiast w przypadku kasku przemysłowego zrzuca się 5 kg (w kształcie półkuli) z 2 metrów, ale na szyję pracownika może zostać przeniesione jedynie 5 kN. Czyli zakłada się, że kaski zgodne z EN 397 muszą mieć znacznie bardziej wytrzymałą skorupę i spełniają bardziej rygorystyczne wymagania. Warto zaznaczyć, że kaski z normą EN 12492 zawsze są testowane na odkształcenia boczne, a w normie EN 397 ochrona przed deformacjami bocznymi jest opcjonalna (o tym dokładniej w dalszej części).
  2. Inne zadanie klamerki paska pod brodą. W normie EN 12492 stawia się na ograniczenie możliwości utraty kasku. Klamra paska musi wytrzymać działanie siły powyżej 25 danN (ale nie większej niż 50 daN). W wymaganiach normy EN 397 skupiono się na ograniczeniu ryzyka uduszenia przez pasek kasku. Tutaj klamerka ma się rozpiąć w miarę łatwo – przy sile mniejszej niż 25 daN, ale nie mniejszej niż 15 daN. W skrócie norma EN 12492 daje mocne klamry, a EN 397 nieco słabsze. Warto podkreślić, że niemożliwe jest, aby jeden kask spełniał wymogi obu norm w zakresie wytrzymałości klamry paska pod brodą.
  3. Otwory wentylacyjne. Kaski z tzw. normą sportową EN 12492 mogą mieć otwory wentylacyjne. Zaś kaski, które spełniają wszystkie wymogi normy (podstawowe i opcjonalne) EN 397 po prostu nie mogą.

Norma EN 397 – wymagania obowiązkowe i opcjonalne

Pomijając rozważania pomiędzy dwoma różnymi normami – EN 397 i EN 12492 warto też podjąć temat wymagań samej normy EN 397. Jak już pisałam – dotyczy ona bardzo szerokiego pojęcia hełmów przemysłowych, czyli musi być dostosowana do specyfiki różnych zadań – inna jest specyfika pracy w pomieszczeniu na drabinie, a inna na maszcie GSM. Aby było to możliwe norma EN 397 ma wymagania obowiązkowe oraz wymagania opcjonalne.

Do podstawowych wymagań normy należy:

  • ochrona przed uderzeniami mechanicznymi
  • odporność na przebicia
  • ognioodporność
  • czteropunktowa więźba kasku
  • odpowiednie oznaczenia

Natomiast wymagania opcjonalne to:

  • odporność na bardzo niskie temperatury użytkowania  (– 20°C lub – 30°C)
  • odporność na bardzo wysokie temperatury użytkowania  (+ 150 °C)
  • izolacja elektryczna
  • odkształcenia poprzeczne (boczne)
  • odporność na odpryski stopionego metalu

Każdy kask z normą EN 397 będzie spełniał podstawowe wymagania normy, ale tylko niektóre będą miały dodatkowe cechy. Informacja czy dany kask spełnia dodatkowe wymogi znajduje się w instrukcji produktu. W świecie kasków do pracy na wysokości najczęściej jest tak, że te, które mają wentylację  spełniają podstawowe wymogi normy, a te z pełną skorupą dodatkowo te opcjonalne.

normy kasków przemysłowych EN 397 oraz EN 12492

Próba podsumowania

No to spróbujmy podsumować jakie kaski nadają się do pracy na wysokości. Na pewno kaski tylko z normą EN 12492 są sprzętem sportowym i nie nadają się na plac budowy. Aby wiedzieć jakie się nadają trzeba by zdefiniować specyfikę pracy na wysokości. Niestety jest to temat szeroki i dość trudny, gdyż poszczególne zadania na wysokości mogą mieć bardzo różny charakter. Norma EN 397 wprowadzając wymagania podstawowe i opcjonalne próbuje w ten sposób zaradzić problemowi różnorodności charakteru pracy. W kontekście prac na wysokości niektórzy producenci sprzętu wychodzą nieco dalej. Chcąc jak najlepiej dla swoich klientów  jakoby sami definiują specyfikę pracy na wysokości. I dlatego na rynku mamy kaski, które albo spełniają w całości wymogi normy  EN 397, albo łączą wymogi obu norm EN 397 i EN 12492. 

Wszyscy producenci są zgodni co do potrzeby wytrzymałej skorupy i odwołują się do normy EN 397 lub  do wymogów obu norm EN 397 i EN 12492. Rozbieżności spotyka się w kontekście klamry paska podbródkowego. Niektórzy producenci zakładają, że największym zagrożeniem w pracy na wysokości jest upadek z wysokości. W swoich produktach umieszczają bardziej wytrzymałe paski kierując się wytycznymi EN 12492 (dotyczącymi jedynie paska). Natomiast są także producenci, którzy zakładają, że większym zagrożeniem jest możliwość uduszenia się pracownika podczas zaczepienia o coś kasku i wtedy kierują się w całości wytycznymi normy EN 397. Próba znalezienia odpowiedzi na pytanie które rozwiązanie jest lepsze jest, według mnie, bezcelowa.

W praktyce przed zakupami powinniśmy przemyśleć jakie zagrożenia mogą spotkać nas lub naszych pracowników i po ich zdefiniowaniu dobrać odpowiedni produkt. W przypadku sławnych potyczek z służbami BHP warto podejmować dyskusje powołując się na treści odpowiednich norm. W świecie idealnym powinno być tak, że Inspektorzy BHP dokładnie znają specyfikę danej pracy i wiedzą jakie wymagania powinien spełniać kask, a nie ślepo trzymać się ogólnych wytycznych, ale wszyscy wiemy, że różnie to bywa.

Porównanie kasków

Aby życie alpinisty przemysłowego było trochę łatwiejsze przedstawiamy zestawienie kasków i norm do jakich się odwołują (a nie jakie spełniają w całości). Jest to bardzo ogólne podsumowanie, niektórzy producenci przedstawiają dokładne tabele pokazujące jakie wytyczne jakiej normy spełniają ich produkty.
model kasku EN 397 EN 397
dodatkowe wymagania
klamra paska pod brodą – EN 12492
Petzl – Vertex Best TAK TAK TAK
Petzl – Alveo Best TAK TAK TAK
Petzl – Vertex Vent TAK TAK (jedynie niskie temperatury i ochrona przed bocznymi odkształceniami) TAK
Petzl – Alveo Vent TAK NIE TAK
Petzl – Vertex ST TAK TAK NIE
Camp Safety – Skylor Plus TAK TAK NIE
Camp Safety – Ares TAK TAK NIE
KASK – Plasma AQ TAK TAK TAK
Protekt – Montana TAK NIE NIE